محمود حسن ديوبندى
مختصرى درباره علوم قرآن 26
تفسير كابلى (فارسى)
گونهاى كه مسلمانان را به پيروزى و رستگارى وعده مىدارد . البته ناگفته پيدا است در مرحلهاى كه دعوت اسلامى در مكه استمرار پيدا مىنمود حسب طبيعت همان مرحله آيات و سور نازل مىگرديد و وقتى كه در مدينه حكومت اسلامى بنيان نهاده شد و دعوت اسلامى در اين مرحلهى دومى جريان پيدا نمود ، نيز وفق طبيعت اين مرحله آيات و سورههاى قرآن كريم نازل گرديد . چنانچه هرگاه به تلاوت سورهى بقره مىپردازيد ، مشاهده مىنماييد كه چگونه در اين سوره احكام روزه ، حج ، وصيت ، قصاص ، نكاح ، رضاع ، طلاق و غيره . . . جمع شده است و بدون شك پى مىبريد كه اين سوره مدنى است . و وقتى به تلاوت سورهى ق مىپردازيد نيز از منازعه و مبارزهاى كه با مشركين در اين سوره صحبت شده و از ادلهاى كه بر وجود خداوند ارائه گرديده به خوبى پى مىبريد كه اين سوره مكّى است . ولى همانگونه كه در ابتداى بحث تذكر رفت فوايد علمى زيادى بر معرفت مكى و مدنى در قرآن موقوف است كه از مهمترين آن مىتوان شناختن ناسخ و منسوخ را نام برد . زيرا با آگاهى از علم ناسخ و منسوخ امكان استخراج احكام و قوانين متصور بوده و با شناخت ناسخ و منسوخ مىتوان ضرورتى را كه در معرفت تاريخ نزول آيات داريم برآورده سازيم . و نيز از فوايد مكّى و مدنى پيگيرى مراحل دعوت اسلامى و اطلاع از چگونگى تكامل اساس و بنيان انديشه و عقيدهى اسلامى است و اين از مهمترين چيزهايى است كه دانشمندان عقايد اسلامى و آنان كه مىخواهند دربارهى تاريخ تشريع و دورههاى آن به تتبع بپردازند به آن ضرورت دارند . و از فوايد آن نيز اين است كه براى قارى و مفسر قرآن كريم بصيرتى در مفهوم آيه مىدهد تا از خطا و لغزش در معنى آيهى كريمه مصون باشد ، مثلا كسى كه سورهى " قُلْ يا أَيُّهَا الْكافِرُونَ " را مىخواند و از زمان نزول آن آگاهى ندارد كه آيا در مكه بوده و يا در مدينه بدون شك در معناى آن به اشتباه مىافتد و اينگونه استخراج مىنمايد كه مسلمانان در هيچ حالى از احوال مكلف به جهاد نيستند و بر آنان لازم است تا به ديگران ( كفار ) بگويند : " لَكُمْ دِينُكُمْ وَ لِيَ دِينِ " اما وقتى كه بداند اين سوره در مكه نازل شده و چون برخى از بزرگان قريش به پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم گفتند : " اى محمد ، بيا روزى خداى تو را عبادت مىكنيم و تو روزى خداى ما را عبادت نما " . وقتى اين را بداند درمىيابد كه اين سوره خاص براى پاسخگويى در اين مرحله بوده است و هرگز دليل بر عدم مشروعيت جهاد كه در آن آيات بسيار ديگرى در مدينه نازل گرديده است نمىباشد .